Jak działa nasze kolano? Głębsze spojrzenie na budowę stawu kolanowego

Budowa stawu kolanowego

Staw kolanowy to największy staw ciała ludzkiego, który łączy kość udową z kością piszczelową. Integralną jego częścią jest także rzepka, będąca największą trzeszczką w organizmie. Jest to zmodyfikowany staw typu zawiasowego [1]. Budowa kolana jest złożona – staw tworzą liczne struktury, odpowiadające za jego ruchomość i stabilność.

Kości tworzące staw kolanowy

Kształt struktur kostnych jest istotny w kontekście mechaniki tego stawu. Główkę stawową tworzą kłykcie kości udowej, a panewkę – kłykcie kości piszczelowej. Powierzchnie stawowe kłykci kości udowej są nieregularne w płaszczyźnie strzałkowej, część przednia jest bardziej płaska niż wypukła część tylna. Ta różnica w promieniu krzywizny powoduje, że powierzchnia styku kości udowej i piszczelowej jest większa w pozycji stojącej, niż np. przy siedzeniu, gdy kolana są zgięte. Zmienność kontaktu jest niezbędna do wykonywania drugiego rodzaju ruchów w stawie – obrotu do wewnątrz i na zewnątrz [1].

Ruch i rola łąkotek

Staw kolanowy umożliwia przede wszystkim ruchy zginania i prostowania. Przy zgiętym kolanie możliwe jest wykonywanie obrotu do wewnątrz i na zewnątrz. Ta okoliczność wynika z faktu, że przy zgiętym kolanie mała powierzchnia silnie wypukłych części tylnych kłykci kości udowej może z łatwością ślizgać się po płaskich powierzchniach kłykci kości piszczelowej.

Między powierzchniami stawowymi główki i panewki leżą dwie łąkotki stawowe – boczna i przyśrodkowa. Zbudowane są z chrząstki włóknistej i pomagają w dopasowaniu się powierzchni stawowych. Łąkotka przyśrodkowa jest większa i ma kształt szerokiego sierpa, zaś łąkotka boczna jest bardziej zaokrąglona, zbliżona kształtem do podkowy. Te elastyczne struktury dostosowują się do zmiennych warunków w stawie, przemieszczając się. Łąkotki dzielą staw kolanowy na dwa piętra: w górnym odbywają się głównie ruchy zginania i prostowania, w dolnym natomiast – ruchy obrotowe [1].

Stabilizatory – więzadła kolana

Stabilność stawu kolanowego wymaga integracji kompleksowego zestawu struktur anatomicznych. Najważniejszymi pasmami utrzymującymi integralność stawu są więzadła.

Więzadła wewnętrzne to przede wszystkim więzadła krzyżowe, stanowiące pozostałość przegrody pionowej stawu [1]:

• więzadło krzyżowe przednie biegnie od kłykcia bocznego kości udowej do pola międzykłykciowego przedniego kości piszczelowej;
• więzadło krzyżowe tylne biegnie od kłykcia przyśrodkowego kości udowej do pola międzykłykciowego tylnego.

Więzadła te silnie przytrzymują kości we wszystkich pozycjach, a częściowo napinając się, hamują nadmierne ruchy, zwłaszcza ruchy prostowania. Torebkę stawową, która przyczepia się do kości udowej i piszczelowej, wzmacniają więzadła zewnętrzne. Należą do nich przede wszystkim więzadła poboczne: piszczelowe i strzałkowe. Gdy kolano jest zgięte, więzadła poboczne nie są napięte i pozwalają na ruchy obrotowe. Ścianę tylną torebki wzmacnia ponadto więzadło podkolanowe skośne i łukowate.

Mięśnie działające na staw kolanowy

Drugorzędowymi stabilizatorami kolana są mięśnie otaczające staw, mięśnie biodra oraz brzuchaty łydki.

Przód kolana tworzą mięśnie czworogłowe uda, które prostują staw, tył – mięśnie grupy kulszowo-goleniowej, brzuchaty łydki i podeszwowy, odpowiedzialne za zginanie i stabilizację. Przyśrodkowo kolano wspiera mięsień krawiecki i smukły, a bocznie – pasmo biodrowo-piszczelowe i mięsień podkolanowy, które dodatkowo umożliwiają ruchy rotacyjne i stabilizują staw podczas ruchu [2].

Unerwienie i unaczynienie kolana

Kolano jest unerwione przez gałęzie nerwów [2]:

• zasłonowego,
• udowego,
• piszczelowego,
• strzałkowego wspólnego.

Krew do kolana doprowadzają liczne tętnice – gałęzie stawowe udowej i podkolanowej, tętnice okalające strzałkę i gałęzie wsteczne przedniej piszczelowej [2].

Jak wzmocnić staw kolanowy?

Aby wzmocnić staw kolanowy, warto zadbać o prawidłową masę ciała, zbilansowaną dietę oraz zdrową dawkę codziennego ruchu.

Dieta wspierająca stawy

Dieta powinna być bogata w warzywa i owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, ryby, chudy drób, nasiona strączkowe, orzechy i pestki, a jednocześnie ograniczać nasycone tłuszcze, tłuszcze trans, cukry i przetworzoną żywność [3].

Sięgaj po produkty bogate m.in. w wapń, który jest potrzebny do utrzymania zdrowych kości i witaminę D – która pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu mięśni. Dodatkowo można sięgnąć po suplementy diety, które uzupełniają codzienny jadłospis. W takich preparatach najczęściej znajduje się [4]:

• kolagen (składnik m.in. preparatu 4Flex) – podstawowy budulec kości, ścięgien, więzadeł i chrząstki;
• siarczan chondroityny – będący naturalnym składnikiem chrząstki stawowej;
• glukozamina, biorąca udział w syntezie substancji budujących chrząstkę.

Aktywność fizyczna

Odpowiednio dobrany zestaw ćwiczeń pozwoli na wzmocnienie mięśni otaczających staw. Warto wykonywać ćwiczenia wzmacniające w odciążeniu z oporem (np. z wykorzystaniem taśm lub w wodzie). Pomocna może być też jazda na rowerze stacjonarnym. Stretching sprzyja rozluźnieniu mięśni i zwiększeniu zakresu ruchów w stawie. Ćwiczenia aerobowe natomiast, np. chodzenie czy pływanie, przyczyniają się do poprawy ukrwienia stawu oraz wpływają na wytrzymałość mięśni i koordynację [5].

Artykuł na zlecenie marki 4flex

Źródła
[1] Sokołowska-Pituchowa J., Anatomia człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, s. 167-171
[2] Abulhasan, J. F., & Grey, M. J. (2017). Anatomy and Physiology of Knee Stability. Journal of Functional Morphology and Kinesiology, 2(4), 34. https://doi.org/10.3390/jfmk2040034
[3] Wnęk D., Dieta w chorobie zwyrodnieniowej stawów – czy można odbudować chrząstkę stawową?, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/diety/diety_w_chorobach/320581,dieta-w-chorobie-zwyrodnieniowej-stawow-czy-mozna-odbudowac-chrzastke-stawowa [Dostęp online: 29.10.2025]
[4] Stępień K., Suplementy diety w ortopedii, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/298701,suplementy-diety-w-ortopedii [Dostęp online: 29.10.2025]
[5] Zimmermann-Górska I., Dytz-Świtek D., Jakie ćwiczenia fizyczne pomagają w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów kończyn dolnych?,  Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/reumatologia/rehabilitacja/94596,jakie-cwiczenia-fizyczne-pomagaja-w-leczeniu-choroby-zwyrodnieniowej-stawow-konczyn-dolnych  [Dostęp online: 29.10.2025]